Moнголжингоо

Энэ удаа галт тэргээр аялж явсан Жонн гэдэг залуутай санамсаргүй тохиолдлоор хамт аялах боллоо.Тун удалгүй нөгөө залууг алс холын шоронгоос суллагдаад явж байгааг нь мэдлээ. Харин энэ хугацаанд гэрийнхэн нь түүний нэг ч удаа эргээгүйгээр үл барам нэг ч захиа бичээгүй гэнэ. Гэтэл залуу гэрийнхэн нь ядуу, харанхуй бүдүүлэг болохоороо эргэж ирээгүй, захиадал бичээгүй байх гэж бодож, үйлдсэн гэмт хэргийг нь уучилсан гэдэгт итгэж байв. Тэдэнтэйгээ төвөггүй ойлголцох гэж захиа бичээд хэрвээ намайг уучилж хүлээж авч байгаа бол өртөөний ойролцоох модны мөчирт цагаан тууз уяж тэмдэг тавихыг хүсчээ. Хэрэв түүнийг уучлаагүй хүлээж авахгүй бол тэр залуу галт тэрэгнээсээ буулгүй цаашаа, хаашаа ч юм бэ, явах хэрэгтэй байлаа. Гэрлүүгээ ойртох тусам түүний сэтгэл маш их догдолж цонхоор гадагш харах зориг нь хүрэхгүй байгааг би анзаарлаа. Тэгээд түүний өмнөөс модыг би харъя гэлээ. Ердөө нэг минут ч хүрэлгүй би түүний гараас татаж "Тэрийг хардаа" гэж хэлсэн юм. Түүний нүдэнд нулимс цийлэгнэн "Би итгэж байсан юм" гэж хэлэв. Нэгэн алимны модыг тэр чигээр нь цав цагаан туузаар чимэглэжээ. Энэ сайхан зүйлийг харах тэр агшинд олон жил дотор нь хадгалагдаж зовоож байсан бүх зовлон гуниг, харуусал ор мөргүй арилав.

Нэгэн хаан цэцэрлэгтээ зугаалж яваад мод цэцгүүд нь бүгд хатаж муудсан байхыг олж харжээ. Маш их гайхсан хаан яагаад ийм болсныг нь царс модноос асуухад тэрээр "Үзэсгэлэнтэй сайхан хуш мод шиг том болж чадахгүйгээс хойш амьд яваад юугаа хийх вэ?" гэжээ. Харин хуш модноос учрыг нь асуухад тэрээр "Усан үзмийн мод шиг сайн үр жимс гаргадаггүй юм чинь үхсэн нь дээр биш үү?" гэв. Дараа нь усан үзмийн модноос учрыг нь лавлавал "Сарнай цэцэг шиг сайхан цэцэг биш учраас амьдрах ч сонирхол алга" гэжээ. Гэтэл нил цэцэг улам сайхан ургаж байгааг хараад хаан гайхахаас өөр арга байсангүй. Тиймээс нил цэцэгнээс : - Чи яаж ийм өнгөлөг сайхан ургаж байгаа бэ?

- Хаантан минь, Намайг сайн ургаж, гоё биш ч гэсэн нил цэцэг учраас сайн дэлгэрч хаан таныг баярлуулж, өөрөө ч баяртай амьдрахыг хичээдэг юм гэжээ.

Шно гэдэг ядуу Америк залуу хүнд өвчин тусч хэвтэрт ороход гэр бүлийнх нь байдал улам хэцүүджээ. Эхнэр нь гэр бүлийнхээ төлөө ажлын хүнд хүчрийг үл хайхран шаргуу ажиллаж, хүүхдүүдээ өсгөн, нөхрийгөө асарч сувилдаг байлаа. Өдөрт нь хөлсөөр юм угаан, орой нь юм оёж идэх хоолоо залгуулахаар гарч явдаг эхнэрээ туйлдаж ядарсаар ирэхийг хараад өвчтэй нөхөр нь шаналдаг байв. Тиймээс эхнэрийнхээ оёх ажилд туслах арга хайсаар эцэст нь хялбархан юм оёх машин зохион бүтээсэн нь оёдлын машин байлаа. Хэцүү байдалд орсон хүмүүсийг хоёр хувааж болно. Нэг хэсэг нь цөхрөлд орон, итгэл алдарсан, нөгөө хэсэг нь хэцүү байдлыг буруугаар эргүүлж болдог ч хүнд хүчрийн өмнө өвдөг нугахалгүйгээр хичээсний хүчинд Шно хэцүү байдлыг ашигтайгаар өөрчилж чадсан юм. Тиймээс ямар ч хэцүү байдалд орсон бай хүч гарган зүтгэвэл зовлон үзээгүй хүнээс хэдэн дахин илүү агуу их амжилтанд хүрэх болно.

Япон дэлхийн 2-р дайны үед гол түшиц болох Куаи гүүрийг барихад холбоотны олзны цэргүүдийг дайчилжээ. Энэ ажилд маш олон хүн амиа алдсан тухай байдаг. Нэг удаа гүүрний ажилд хэрэглэж байсан гол багаж алга болжээ. Япончууд олзнынхныг цуглуулж, тойруулан пулемёт зоогоод, багажийг гаргаж ирэхгүй бол бүгдийг нь ална гэж сүрдүүлжээ. Олзныхон бие биеэ харан сандарч байв. Хэдэн секундын дараа авсан хүн гарч ирэхгүй бол япончууд буудах нь гарцаагүй байв. Энэ үед нэг англи цэрэг босч ирээд өөрийгөө авсан гэлээ. Тэгтэл бууч түүнийг шүршиж гарав. Түүний бие нь яг л хорхой нүхэлсэн мэт цус урсан үхэдхийн унав. Гэтэл гайхалтай нь хэдэн өдрийн дараа багаж нь олджээ. Түүнийг хэн нэгэн хүн нуусан ч биш, авсан ч биш, харин сайн хайгаагүй байжээ. Тэр англи цэргийн золоис бүх цэргийг аварсан ариун үхэл байсан юм.

Бетховен дүлийрч эхэлжээ. Хөгжимчин хүн дүлий болсон нь бүх хүнд түүний төгсгөл ирсэн мэт бодогдож байлаа. Үнэндээ дүлий байж хөгжим тоглох нь ямар ч боломжгүй юм. Тэгтэл нэгэн өдөр сохор охинтой дайралджээ. Бетховен өөрөө өөрийгөө сонсож чадахгүй дүлий болсон учир тахир дутуу байхын зовлонг цус махандаа шингэтэл мэдэрч байв. Тэр үед цонхоор сарны гэрэл үзэсгэлэнтэйгээр гэрэлтэж, тэр гэрэл нууранд тусаж нуурыг илүү үзэсгэлэнтэй болгосон байв. Үзэсгэлэнт нуур, сарны гэрлийг харж чадахгүй охиныг бодоод сэтгэлд нь харамсал төржээ. Бетховен тэр охинд нуурны үзэсгэлэнт сайхан сарны туяаг тайлбарлаж өгөхийг хүсэв. Тиймээс төгөлдөр хуурынхаа ард сууж өөрөө ч мэдэлгүй гайхалтай аялгуу урсгалаа. Тэр хөгжим нь алдартай сарны сонат юм. Бусдын төлөөх үнэнч сэтгэлтэй байхад гайхамшиг бий болдог. Бетховен сохор охинд зориулсан сэтгэл боломжгүй зүйлийг боломжтой болгож чадсан юм.

Нэгэн залуу өндөр хэргэм тушаалд томилогдож алс хол явах болсон тухай Хятадын үлгэр байдаг. Түүнийг гарган өгч байх замдаа нь  - Өндөр хэргэм тушаалд ажиллахын тулд тэсвэртэй байх хэрэгтэй шүү гэхэд залуу: - Тэсвэртэй байлгүй яах вэ гэж хариулжээ. Тэгээд хэсэг хугацааны дараа найз нь: - Өндөр хэргэм тушаалтай байхын тулд ямар ч байсан тэсвэртэй байх хэрэгтэй шүү гэж давтаж хэлэхэд залуу: - Тэсэлгүй яах вэ тэсвэртэй байна гэж хариулав. Цааш жаахан явж байгаад дахин 3,4 удаа тэсвэртэй байх хэрэгтэй хэмээн хэлж гэнэ. Магтаалыг ч гэсэн 3 удаа сонсоход дургүй хүрдэгтэй адил зөвлөгөө сануулгыг 4 удаа сонсоод нөгөө залуу уурлажээ. Тэгмэгц найз нь "Найз минь, намайг 4 удаа хэллээ гээд уурлах ямар хэрэгтэй юм бэ. Тэвчээр гэдэг чинь ийм л хэцүү зүйл шүү дээ" гэжээ. Хүмүүс тэсвэрт ч гэсэн хэмжээ байдаг гэдэг. Гэтэл тэвчээрийн хэмжээнд баригдалгүй эцсээ хүртэл тэсэхийг л жинхэнэ тэсвэр гэдэг ажээ. Би ч гэсэн яг ингэж боддог юм. Тэсвэр хязгааргүй гэж...

Энэ явдал Солонгосын 6-25-ны эрх чөлөөний дайны дараахан гадаадад суралцаж байгаад эх орондоо буцан ирсэн нэгэн их сургуулийн багшид тохиолдсон юм. Түүнийг Германд 4 жил суралцаад нутаг буцах болоход хөлсөлж байсан байрны эзэн эмгэн түүнд сайтар боож багласан цаасан хайрцагтай зүйл өгөөд "Нутагтаа очоод задлаарай. Таны хувьд хамгийн нандин дурсамж үлдээх зүйл байгаа шүү" гэжээ. Нөгөө багш дотор нь юу байгаа бол гэсэн сониуч зандаа хөтлөгдөн онгоцонд оруутаа л нээж үзээд маш их гайхжээ. Учир нь эмгэн түүний хэдэн удаа өмсөөд л хаясан цоорхой оймсыг нь угааж, цэвэрхэн нөхөөд хийсэн байв. Оймстой нь хамт "Ээжийнхээ явуулсан оймсыг ийм амархан хаяж болно гэж үү? Сайхан амьдрахын нууц нь хэр зэрэг их мөнгө олж байна гэдэгт биш, хэр зэрэг хэмнэж байна вэ гэдэгт л байдаг гэж би боддог. Хайрлаж гамнаж, хадгалж нэмнэдэг хүн хийгээд улс гүрэн хөгждөг юм" гэсэн захидал байжээ. Өнөөх багш үүнээс ихийг ухаарч ойлгосон бөгөөд эх нутагтаа ирээд боломж л гарвал үүнийг жишээ болгон ярьдаг болжээ.

1930 оны үед Сан Франциско хотын алдарт "Голден Гэйт" гүүрийг засаж байх үед усанд унаж осолдох явдал их гардаг байв. Ослын шалтгаан нь өндрөөс айсан айдас байлаа. Тэр үед засварын ажлыг хариуцаж байсан удирдах хүмүүс засварчдын амь насыг аюулгүй байлгаж, засварын ажлыг тайван урагшлуулахын тулд гүүрний доор тухайн үедээ 100 000 долларын үнэтэй том хэмжээний тор татжээ. Гайхалтай нь тэр торыг тавьснаас хойш засварчид доош унахаа больж, засварчдын ажлын хурд ч 20 хувиар нэмэгджээ. Тэр тор засварчдыг хийж байгаа ажилдаа бүх сэтгэл санаагаа зориулан тайван ажиллах боломж олгосон бөгөөд үхлийн тухай айдсыг үгүй болгож, доошоо унасан ч далайд унаж үхэхгүй гэсэн итгэлтэй болгосон юм. Аливаа ажлыг хийхдээ амьдралд гүйцэтгэх чухал үүргээс нь илүү нүдэнд харагдах сайн талыг бодох нь хялбар байдаг. Бид нар хамт сурдаг найз, хамтран ажилладаг хүмүүсийнхээ хүсэл бодлыг хүндэтгэж зовлонтой үед л нь тайтгаруулах халуун сэтгэлдээ алдахгүй байх хэрэгтэй юм шүү.

Индонезийн нэгэн том дэлгүүрт гал гарчээ. Хэсэг хугацааны дараа галын машин ирж гал унтраах ажлаа эхлэхэд хүмүүс шаван бүчиж, хэрхэн унтраахыг нь сонирхон харж зогслоо. Дэлгүүрээс бүгд гарсан гэж бодож байтал дэлгүүрийн дээд давхарт нэг охин орилж байх нь харагдав. Нэг гал сөнөөгч маш хурдан аврах шатаар дээш гартал цонхонд гал авалцаад охиныг аврах боломжгүй болжээ. Энэ үед түүнийг харж зогссон нэг гал сөнөөгч "Бүгдээрээ түүнд урам өгөн дэмжицгээе" гэхэд тэнд байсан хүмүүс гал сөнөөгчийг урамшуулан хашгирав. Галаас эмээж байсан тэрээр хүмүүсийн дэмжсэн дуунд зоригжиж охиныг аварч гаргажээ. Хэцүү байдалд орох үед нь түүнийг хүмүүс урамшуулснаар тэр хүч зориг орж, охиныг аварч чадсан юм.

Шно гэдэг ядуу Америк залуу өвчин тусч хэвтэрт ороход гэр бүлийнх нь байдал улам хэцүүджээ. Эхнэр нь гэр бүлийнхээ төлөө ажлын хүнд хүчир үл хайхран шаргуу ажиллаж, хүүхдүүдээ өсгөн, нөхрийгөө асарч сувилдаг байлаа. Өдөрт нь хөлсөөр юм угаан, орой нь юм оёж идэх хоолоо залгуулахаар гарч явдаг эхнэрээ туйлдаж ядарсаар ирэхийг хараад өвчтэй нөхөр нь шаналдаг байв. Тиймээс эхнэрийнхээ оёх ажилд туслах арга хайсаар эцэст нь хялбархан юм оёх машин зохион бүтээсэн нь оёдлын машин байлаа. Хэцүү байдалд орсон хүмүүсийг хоёр хувааж болно. Нэг хэсэг нь цөхрөлд орон, итгэл алдарсан, нөгөө хэсэг нь хэцүү байдлыг буруугаар эргүүлж болдог ч хүнд хүчрийн өмнө өвдөг нугахалгүйгээр хичээсний хүчинд Шно хэцүү байдлыг ашигтайгаар өөрчилж чадсан юм. Тиймээс ямар ч хэцүү байдалд орсон бай хүч гарган зүтгэвэл зовлон үзээгүй хүнээс хэдэн дахин илүү агуу их амжилтанд хүрэх болно.

Нэгэн компани шинэ ажилтан сонгон шалгаруулах ярилцлагын шалгалт авч байлаа. Шалгалтын үеэр хаалганы хажууд зориудаар цаасны хог хаяжээ. Тэгээд ажилд орохоор ирсэн хүмүүсийг нэг нэгээр нь дуудан оруулж ярилцав. Хүмүүсийн дийлэнх нь уг хогийг анзааралгүй орж байв. Авах уу, байх уу гэж тээнэгэлзэн зогсох ч хүн бас байлаа. Харин өөрийн эрхгүй цаасны хогийг аваад хогийн саванд авч хийсэн хүмүүс шалгалтанд бүгд тэнцлээ. Энэ компани нь амьдралд наад захын зуршил болсон байх ёстой зүйлээр ажилтнаа сонгосон юм. Уг арга амжилттай болж, тэр жил авсан ажилтнууд өмнөх жилүүдэд авсан ажилтнуудаасаа илүү хөдөлмөрч, шударга хүмүүс байв. Хүн өөрийн эрхгүй хөлийнхөө хажуудах цаасыг авахаар бөхийж санаа зовоосон олон асуудлаас үл хамааран өдий хүртэл уламжлагдан оршиж байгаа нь ийм зуршилтай гэр бүл, хүмүүсийн гавьяа гэлтэй.

Спиноза Нидерланд төрсөн Иудей үндэстэн, гүн ухаантан, сэтгэгч, шашин судлаач юм. Тэр өргөн мэдлэг, гүнзгий философи ба сэтгэн бодох тал дээрээ гарамгай байсан төдийгүй нүдний шилний линз янзалж амьдралаа залгуулдаг байлаа. Нэгэн өдөр түүний өргөн мэдлэг, гүн ухааныг бүгд хүлээн зөвшөөрч алдартай Раидэн их сургуулийн багшаар ажиллах хүсэлт тавьжээ. Харин тэр "Профессор болох нь сайхан боловч бусдын дур сонирхолд тааруулах хэрэгтэй болох тул энэ нь миний сэтгэн бодох эрх чөлөөг боогдуулах байх. Мөн нүдний шилний линз янзлах ажил нь дээд сургуулийн багш байснаас илүү эрх чөлөөтэй юм шиг байна." гэж татгалзжээ. Хүмүүс алдар нэр ба эрх мэдэлтэй ажлыг сайн ажил гэж бодох хандлага их байдаг. Мэдээж алдар нэр, эрх мэдэлтэй байх нь муу зүйл биш боловч зөвхөн түүгээр бид аз жаргалтай болдог юм шиг.

Солонгосын алдарт зураач И Жүн Собын найз нь эмнэлэгт хэвтжээ. Найз нь түүнийг эргэж ирнэ байх гэж ихэд хүлээсэн боловч ирсэнгүй. Хэдэн өдрийн дараа И Жүн Соб найзыгаа эргэхээр ирэхэд найз нь маш их баярлажээ. "Уучлаарай эрт ирэх гэсэн боловч хоосон ирж болохгүй байлаа " хэмээн гэмшингүй хэлээд найздаа боодолтой зүйл өгчээ. Найз нь түүнийг ядуу зураач гэдгийг нь мэдэх тул "Энэ юу вэ?" гэж асуув. "Миний чин сэтгэлийн бэлэг юмаа. Эрт ирж болохгүй л байлаа. Даанч үүнийг дуусгах гэсээр байгаад өнөөдөр л нэг юм дууслаа" гэжээ. Найз нь боодолтой зүйлийг задалж үзээд нүд нь орой дээрээ гартал гайхав. Учир нь тэр зүйл нь зураг байлаа. "Интоор зурсан юм лдаа. Интоор идвэл эрүүл энх, урт удаан насалдаг гэнэ лээ. Чи үүнийг хараад хурдан эдгэрч босох болов уу гээд л..." гэв. Ингэсэнд нь найзынх нь сэтгэл их хөдөлжээ.

Хичээлдээ тааруухан сэтгэлийн тэнхээ сул дорой хүүхэдтэй нэгэн ээж байжээ. Ээж цаг ямагт хүүдээ амжилт гаргаж чадна гэсэн итгэлийг төрүүлдэг байлаа. Хүү нь ч гэсэн ээжийнхээ итгэлийг алдахгүйн тулд хичээдэг байв. Хүүгээ дайнд явахын өмнө ээж нь хүү дээрээ ирээд олон хүмүүсийн юу гэхийг тоохгүйгээр "Миний хүү дайнд хамгийн шилдэг нисгэгч болно " гэж чангаар хэлжээ. Гурван жил хагасын турш үргэлжилсэн дайнд хүү нь эрэлхгээр тулалджээ. Түүнд хүч зориг өгч байсан зүйл бол түүний ээжийн тасралтгүй илгээдэг байсан захидлууд байлаа. "Миний бахархал болсон хүү минь" гэж эхэлсэн ээжийнх нь захидлууд цаг өнгөрөх тусам агуулга нь ч багасч хурдан таталган бичсэн юм шиг харагдах болсон тул эрүүл байна гэж бичдэг ээжийнхээ үгэнд хүү нь эргэлздэг байлаа. Дайн дуусахын үед нэг захидал хүлээн авчээ. Захидалд "Хайрт хүү минь одоо баттай зогс. Хүчирхэг бол." Энэ богихон захидал яагаад ч юм хүүгийн сэтгэл хоногшин үлджээ. Дайн ч дуусч хүү нь Францын элчин сайдын газар ажиллахаар томилогдов. Хүү энэ баярт мэдээг юуны өмнө ээждээ дуулгахаар очсон боловч ээж нь хэдийн нас барсан байлаа. Ээж нь гурван жилийн өмнө өөрийн үхэхийг тааварлан мэдээд хүүгээ хүч тэнхээтэй байлгах гэж нэгэн арга сийлжээ. Ээж нь үхэхийнхээ өмнөх долоо хоногийн турш чичигнэж салганасан гараараа 250 захидал бичин түүнийгээ өөрийн найзад өгч хүүдээ нэг нэгээр нь явуулж байхыг хүссэн байжээ.   

Бөөрөнхий хулуу байжээ. Тэр анхандаа шошийн хэртэй байснаа дараа нь өндөгний хэмжээтэй болжээ. Тэгээд одоо сар шиг том болсон учраас сар болохыг хүсч гэнэ. Нэгэн өдөр сар түүн рүү харахад хулуу: - Сар аа, би тантай адилхан байгаа биз дээ. Гэтэл яагаад би гэрэлтдэггүй юм бэ? гэхэд сар намуухан инээмсэглэж хулуунд: - Нэгэн охин байжээ. Тэр сайн дуулдаг хүмүүсийг хараад сонгодог дуучин болохыг хүсч, заримдаа сайн зурдаг хүнийг хараад зураач болохыг хүсдэг байв. Харин эцсийн эцэст тэр охин зохиолч болжээ гэв. - Яагаад вэ? хэмээн асуухад?  Тэр охин юм бичих дуртай нь өөрийнх нь авъяас байсан байхгүй юу гэхэд хулуу толгой дохижээ. Тэгээд хөх тэнгэрийг ширтэн бодол болсоор хэд хоног өнгөрчээ. Хулуу бусдыг дуурайх нь буруу гэдгийг ойлгосон төдийгүй өөрийнхөө хийх ажлыг ч ойлгожээ. Тэрээр "Би бат бөх сав болно. Гал тогоонд сарнаас илүү би хэрэгтэй биш үү?" гэж бодов. Сар ч хулууг хараад баяртай байв. Хулуу улам сайн ургах болжээ.

 Хаврын урь орж байсан нэгэн өдөр. Урт өвлийн хүйтнээс дайжсан хүмүүс хот руу явж байлаа. Машинд сууж явсан би нэгэн сайхан төрхийг харав. Энэ нь нэгэн хөгшин таяг барьсан хараагүй эмгэнээ дагуулан явж байлаа. Хараагүй эмгэн, хараатай өвгөн хоёр хаврын дулаахан салхийг сөрөн явж байсан юм. Нүүрэнд нь үрчлээ тогтож, амьдрал нь тийм ч хангалуун өнгөрөөсөн гэхээргүй харагдавч тэдний царайд залуу хүмүүст байхгүй сайхан байдал, аз жаргал дүүрэн байлаа. Эхнэр сохор ч бусдаас ичихийг мэдэхгүй байгаа байдал нь хоорондоо ярьж хөөрөн алхаж байгааг нь харахад илэрхий бөгөөд ямар ч гомдол нь харагдсангүй. Богинохон хугацаа ч гэсэн тэдний хажуугаар өнгөрөн өнгөртлөө тэднийг бахархан харлаа. Сэтгэлийг минь хөдөлгөсөн тэр хайр бидний хайраас шал өөр байсан юм. Бидний хайр энэ хоёр хөгшин шиг нүүрэнд нь гомдол үгүй, бие биедээ нүд нь болж явах хүч байдаг бол хичнээн сайхан байх билээ.

 Солонгосын нэгэн хуучны яриа байдаг. Хадамд очоод удаагүй шинэхэн бэр нэг удаа гал тогооныхоо өрөөнд уйлж суужээ. Үүнийг харсан нь нөхөр нь учрыг асуутал будаагаа түлчихсэн гэв. Нөхөр нь ахиухан ус зөөж өгч чадаагүйгээс ус багадаад будаа түлэгдчихжээ гэж өөрийгөө буруутгаж гэнэ. Үүнийг сонсоод эхнэр нь уйлахаа зогсох бүү хэл улам их уйлав. Хажуугаар өнгөрч явсан хадам аав нь түлээгээ нарийнхан хагалж өгч чадаагүйгээс гал нь ихдээд будаа түлэгдсэн нь хөгшин миний буруугаас боллоо гэж хүү бэр 2 оо тайтгаруулав. Тэр үед гартаа сав барьсаар хадам ээж нь орж ирээд будаа түлэгдэх үнэрийг мэдрээгүй хөгшин миний буруу гэж бэрээ тайтгаруулсан гэдэг. Эртний үгэнд "Гэр бүл аз жаргалтай бол ажил үйлс бүтэмжтэй" гэдэг. Бие биенийхээ алдааг уучилж тайтгаруулах нь гэр бүлийг аз жаргалтай болгодог.

Нэгэн тариачин талбайдаа вандуйны сайн чанарын үр тарьжээ. Тэгээд хөршдөө гайхуулан вандуйгаа сайн гэгч нь арчилж торддог байв. Гэтэл өөрийнх нь хүсч байсан шиг чанартай сайн вандуй ургасангүй.Тэрээр сэтгэл гонсойн талбайгаа тойруулан харж зогсоод хөршийнх нь вандуйны цэцгийн тоос салхинд туугдан өөрийнх нь тадбайд орж ирж байхыг харжээ. Хөршийнх нь чанар муутай вандуйн цэцгийн тоос түүний чанартай вандуйн цэцгийг хучиж байсан учраас хүссэн вандуй нь ургаагүйг тэр ойлгожээ. Үүнийг мэдсэн тариачин өөрийнхөө чанар сайтай вандуйг нэг шуудай үрийг хөршүүддээ тарааж өгөв. Эргэн тойронд нь ургаж байгаа вандуйнууд чанар муутай учраас өөрийнх тарьсан вандуй сайн ургах боломжгүй байжээ. Нийгмийн амьдрал сайхан байх нь хувь хүний амьдралд нөлөөлдөг. Бид зөвхөн өөрсдөө төдийгүй хөрш, өрсөлдөгчид маань ч гэсэн сайхан амьдрахын тулд хамтарч бие биедээ туслах хэрэгтэй. 

Нэгэн буга цангаад цөөрөм уруу ус уухаар очжээ. Тэгээд усанд тусаж буй өөрийн дүрийг хараад "Миний эвэр үнэхээр сайхан юм байна шүү дээ. Над шиг ийм эвэртэй амьтан байхгүй байха аа" гэж боджээ. Тэгээд буга өөрийн нарийнхан урт хөлийг "Ийм сайхан эвэрт зохицохгүй хөл шүү. Миний хөл яагаад ийм нарийн муухай байгаа юм болоо? Ийм хөл байхгүй байсан нь дээр" гэж гоморхон голж байта арслан давхин ирж явааг харлаа. Нөгөө голж байсан хөлөөрөө хурдлан давхиж арсланг хол орхив. Тэгтэл үнэхээр сайхан хэмээн бахархаж байсан эвэр нь модны мөчирт тээглэчихжээ. Хөдөлж ч чадахгүй болсон буга арай гэж эврээ салгаад арслангаас зугтаж чаджээ. Дараа нь сэтгэл дундуурхан байсан хөлөөрөө амь насаа аварч чадсандаа баярлажээ.  

Эрт урьдын цагт нэгэн талхчин амьдарч байжээ. Тэр талх барьж тосгоны хүмүүст зардаг байсан ба нэгэн ядуу тариачин талхчинд тос өгөөд оронд нь талх авдаг байв. Нэг өдөр талхчин тариачны өгсөн тосыг хартал тогтоосон хэмжээндээ хүрээгүй юм шиг харагдаж байжээ. Тэгээд дараагийн өдрүүдэд ирсэн тосыг хэмжиж үзвэл бас л хэмжээндээ хүрэхгүй байв.Талхчин уурлаж тос өгдөг тариачинг тосоо нөхөн төлөхийг шаардаж шүүхэд мэдүүлжээ. Шүүгч тариачнаас учрыг нь сонсоод гайхжээ. Тос өгдөг ядуу тариачны гэрт жин байхгүй учраас тосоо нэг ширхэг жинтэй харьцуулан хуваадаг байжээ. Харин нөгөө талхчин ашиг олохын тулд нэг ширхэг талхныхаа хэмжээг багасгасан бөгөөд түүнийг нь мэдээгүй тариачин талханд нь тааруулаад тосоо хувааж өгсөн учраас хэмжээнд нь хүрэхгүй байх нь аргагүй байв. Ашиг олохын тулд бусдыг хуурч мэхэлбэл өөрөө түүнийхээ хариуг хүртдэг юм шүү.